شروع غذای کمکی نوزاد، مرحلهای حیاتی در رشد نوزادان است که معمولا از 6 ماهگی آغاز میشود. در این مطلب غذاهای مناسب برای این دوره را به شما معرفی کرده و توضیح میدهیم که بهترین روش برای خوراندن آنها به کودک به چه شکل است.
بعد از گذشت چند ماه از تولد کودک، شیر مادر یا شیر خشک دیگر بهتنهایی برای تأمین نیازهای او کافی نیست و فرزند شما باید برای رشد صحیح و همچنین حفظ سلامت خود، سایر مواد مغذی را هم مصرف کند. این دوره از 6 ماهگی شروع میشود و والدین باید طوری برنامهریزی کنند تا سلامت کودک تضمین شود. در همین راستا سازمان بینالمللی یونیسف یک راهنمای کامل برای غذاهای تکمیلی مناسب را برای این دوره معرفی کرده است که به خوبی پاسخگوی نیازهای کودکان است. مطلب پیش رو بر اساس همین راهنما نوشته شده است. تا انتها با اسپرینگ همراه باشید تا با غذاهای مکمل نوزاد و روش مصرف آنها در سنین مختلف آشنا شوید.
* توجه داشته باشید که این مطلب صرفا یک راهنمایی کلی است. هر نوزادی شرایط خاص و حساسیتهای مربوط به خود را دارد و حتما قبل از هر اقدامی با پزشک کودک خود و یا متخصص تغذیه مشورت کنید تا اطمینان حاصل کنید که نوزاد شما حساسیتی در برابر غذاهای تکمیلی نداشته باشد.
تغذیه مکمل چیست؟
تغذیه تکمیلی یعنی اضافه کردن غذاها و مایعات مختلف به رژیم نوزاد. چون به مرور زمان شیر مادر دیگر بهتنهایی پاسخگوی نیازهای او نیست. این غذاها به عنوان غذاهای مکمل شناخته میشوند و سن مناسب برای شروع آنها معمولا از ۶ ماهگی آغاز میشود.
پیش از شروع تغذیه مکمل، لازم است که والدین بدانند شیر مادر همچنان فواید شیر مادر برای نوزادان بینظیر است و یک منبع غذایی حیاتی در طول این دوره است و باید تا سن دو سالگی ادامه یابد. بنابراین، نباید شیر دادن را به شکل ناگهانی متوقف کنید یا کاهش دهید.
…::: مطلب پیشنهادی: تقویت سیستم ایمنی نوزاد ✔ [10 راهکار خانگی] :::…
رژیم غذایی ۴ ستاره و ۴ گروه غذایی
رژیم غذایی ۴ ستاره یک برنامه تغذیه برای کودکان شیرخوار و نوپاست و هر ستاره نمایانگر یک گروه غذایی است: این گروهها شامل موارد زیر میشود:
- حبوبات و فرآوردهها: جوانهها، نخود، لوبیا، عدس، ماش، سویا، لوبیای چشم بلبلی و …
- سبزیجات و میوهها: کلم معمولی، کلم بروکلی، کدو، هویج، انبه، آووکادو، هندوانه، موز و …
- غلات: برنج سفید و قهوهای، نان سفید و قهوهای، سیبزمینی، ذرت، نودل و …
- مواد پروتئینی: گوشت مرغ، جگر مرغ، ماهی، میگو، تخممرغ، گوشت قرمز، شیر و …
غذاها باید به شکل پخته شده (آبپز، بخارپز یا سرخکرده) به کودک معرفی شوند و در صورت سرخ کردن باید از روغن کم و در حد یک قاشق چایخوری استفاده کرد.
…::: مطلب پیشنهادی: راهکارهای غذا دادن به کودک بد غذا و بازیگوش ✔ راهکار عملی :::…
غذای کمکی کودکان ۶ ماهه
از حدود ۶ ماهگی، شیر مادر دیگر به تنهایی برای رشد و سلامت فیزیکی نوزاد کافی نیست و باید مواد غذایی جدید به او معرفی شوند.
نشانههایی که کودک آمادهی خوردن غذاست:
- میتواند سر خود را بالا نگه دارد
- توانایی نشستن با کمک بزرگترها را دارد
- توانایی بلعیدن دارد
نکات غذای تکمیلی برای کودک ۶ ماهه:
- غذا باید به شکل پورهی نرم و آبکی تهیه شود.
- از یک مادهی غذایی ساده شروع کرده و به تدریج مواد دیگر اضافه شود.
- از ترکیب آب یا شیر مادر برای رقیق کردن غذا استفاده شود.
- روزانه ۲ تا ۳ بار، هر بار ۲ تا ۳ قاشق غذاخوری داده شود و در طول زمان این مقدار را افزایش دهید.
- شیر مادر باید حداقل ۸ بار در روز به کودک داده شود. زمانبندی آن به زمان گرسنگی کودک بستگی دارد.
مثال:
برنج پخته را با کدو حلوایی ترکیب کرده و به صورت پوره نرم تهیه کنید. این ترکیب را برای ۳ روز به کودک بدهید و واکنشهای نوزاد را بررسی کنید تا مطمئن شوید حساسیت ندارد. سپس به تدریج گروههای غذایی دیگر را اضافه کنید.
…::: مطلب پیشنهادی: لیست بهترین پوره برای نوزادان 6 ماهه (لیســت جــامع) :::…
…::: مطلب پیشنهادی: بهترین مراکز خرید سیسمونی در تهران ✔ با نقشه گوگل و آدرس :::…
غذای کمکی کودکان ۷ تا ۹ ماهه
در این دوره نوزاد کم کم اولین نشانههای مستقل بودن را نشان میدهد. معمولا میزان رشد و آمادگی کودک در این دوره به شکل زیر است:
- میتواند به تنهایی بنشیند.
- دندانها در میآیند.
- میتواند شیشه یا لیوان را نگه دارد.
- میتواند با لیوان نوشیندنی بخورد.
- توانایی گرفتن غذاهای کوچک با انگشتان خود را دارد.
نکات غذای تکمیلی برای کودک ۷ تا ۹ ماهه:
- غذا باید پوره غلیظ یا نرم شده باشد.
- میتوان از شیر مادر یا آب برای رقیق کردن غذا استفاده کرد.
- استفاده از همه گروههای غذایی ۴ ستاره ضروری است.
- مقدار غذا را بهتدریج از ۲-۳ قاشق به نصف کاسه ( حدود ۱۲۰ میلیلیتر) افزایش دهید.
- روزانه ۲ تا ۳ وعده غذای کمکی به کودک بدهید ولی همچنان حداقل ۸ بار شیر مادر داده شود.
مثال:
ترکیب برنج، کلم، ذرت و عدس که به خوبی پخته و پوره شده است، میتواند یک وعدهی مناسب باشد. همچنین برای میان وعده میتوانید از انبهی کاملا له شده استفاده کنید.
…::: مطلب پیشنهادی: نشستن نوزاد از چند ماهگی؟ + جدول زمانی نشستن نوزاد :::…
غذای کمکی برای کودکان ۹ تا ۱۲ ماهه
کودکان در این سن علاوه بر نشستن، اولین نشانههای تحرک به شکل مستقل را از خود نشان میدهند.
برخی از مشخصات کودک ۹ تا ۱۲ ماهه شامل موارد زیر میشود:
- میتواند خود را روی زمین بکشاند.
- مهارتهای حرکتی ظریف را به دست میآورد. (مثلا استفاده از عضلات دست)
- میتواند فنجان یا لیوان را نگه دارد.
- میتواند با دست خود غذا را نگه دارد.
نکات غذای تکمیلی برای کودک ۹ تا ۱۲ ماهه:
- غذا باید کاملاً پخته و نرم یا خرد شده باشد.
- بهتر است غذا به شکل تکههای کوچک باشد که کودک بتواند خودش آن را با دست بردارد.
- همچنان میتوان غذا را با آب و شیر مادر رقیق کرد.
- مقدار غذا را از نصف کاسه (۱۲۰ میلیلیتر) به یک کاسهی کامل (۲۵۰ میلیلیتر) برسانید.
- روزانه ۳ تا ۴ وعده غذای اصلی و ۱ یا ۲ میانوعده (مثلا میوه) مناسب است.
- شیر مادر باید همچنان طبق نیاز کودک و حداقل ۸ بار در روز ادامه یابد.
مثال:
ترکیب برنج، گوشت گاو، اسفناج، سیب زمینی و عدس را کاملا بپزید و به شکل له شده به نوزاد بدهید. برای میان وعدههم میتوانید میوههایی همچون سیب، انبه، موز، هندوانه، آووکادو و … را تکه تکه کنید، به شکلی که کودک توانایی برداشتن آنها را داشته باشد. با این کار علاوه بر براورده شدن نیازهای غذایی، مهارتهای حرکتی دست نیز تقویت میشود.
…::: مطلب پیشنهادی: نکات بهتر خواباندن نوزاد + مشکلات رایج خواب در نوزادان :::…
غذای کمکی برای کودکان ۱۲ تا ۲۴ ماهه
این مقطع یکی از مهمترین مراحل رشد کودک است که در آن نیاز به کمک والدین هر روز کمتر میشود.
کودکان در این مرحله معمولا چنین شرایطی دارند:
- شروع به راه رفتن میکنند.
- مهارتهای حرکتی اعضای بدن تقویت میشوند.
- میتواند غذا را با دستانش بردارد.
- میتواند خودش غذا را در دهانش بگذارد.
- میتواند لیوان یا فنجان را نگه دارد. البته اگر لیوان بزرگ باشد ممکن است در کنترل آن مشکل داشته باشد.
نکات غذای تکمیلی برای کودک ۱۲ تا ۲۴ ماهه:
- کودک میتواند غذای خانواده را بخورد. البته غذا باید به خوبی پخته شده باشد و در صورت لزوم خرد یا له شود.
- همه گروههای ۴ ستاره در وعده غذایی گنجانده شود.
- روزانه ۳ تا ۴ وعده غذایی اصلی (هر وعده یک کاسه ۲۵۰ میلیلیتری) به کودک بدهید.
- یک یا دو میانوعده سالم مانند میوهها در روز مناسب است.
- شیر مادر را با توجه به نیاز و تقاضای کودک ادامه دهید.
…::: مطلب پیشنهادی: نوزاد از چند ماهگی اغو میکند؟ (راهنمـــای جامع) :::…
مثال:
برنج به همراه سبزیجات سرخ شده و گوشت کاملا پخته شده برای این سن یک وعدهی غذایی مناسب است. در ضمن میتوانید میوههای مختلف را به شکل قطعات کوچک به عنوان میانوعده به کودک بدهید.
جدول شروع غذای کمکی نوزاد
| سن | نشانههای آمادگی | تعداد وعده غذایی | مقدار هر وعده | نوع و بافت غذا | میانوعده | دفعات شیردهی |
| ۶ماه | نگه داشتن سر- نشستن با کمک- توانایی بلعیدن | ۲ تا ۳ بار در روز | ۲ تا ۳ قاشق غذاخوری | پوره بسیار نرم و آبکی | – | حداقل ۸ بار در روز (طبق میل کودک) |
| ۷تا ۹ ماه | نشستن مستقل- دنداندرآوردن- گرفتن بطری یا لیوان- گرفتن غذا با انگشت | ۲ تا ۳ بار در روز | ۱۲۰ ml | پوره غلیظ یا لهشده | میوه نرم و پوره شده به مقدار کم | حداقل ۸ بار در روز (طبق میل کودک) |
| ۹تا ۱۲ ماه | توانایی کشیدن بدن خود روی زمین- گرفتن غذا با انگشت- نگهداشتن فنجان یا بطری | ۳ تا ۴ بار در روز | ۲۵۰ml | غذای کاملاً پخته، خرد یا له شده+ | تکههای میوه ۱ یا ۲ وعده در روز | حداقل ۸ بار در روز (طبق میل کودک) |
| ۱۲تا ۲۴ ماه | – راه رفتن مستقل- تغذیه خودخواسته با دست- مهارتهای حرکتی بهتر | ۳ تا ۴ بار در روز | ۲۵۰ml | غذای خانواده، پخته، خرد یا لهشده در صورت نیاز | تکههای میوههای ۱ یا ۲ وعده در روز | طبق میل کودک |
…::: مطلب پیشنهادی: نحوه بغل كردن نوزاد ✔ (راهنمـــــای جــــامع) :::…
جمعبندی
شروع غذای کمکی، یکی از مهمترین مراحل رشد نوزاد است که نقش مهمی در سلامت کودک دارد. به همین دلیل تلاش کردیم یک راهنمایی ساده و کاربردی برای انتخاب و تهیهی غذاهای کمکی در هر سن ارائه دهیم. شما با رعایت نکات مطرحشده میتوانید این دوره را با خیال راحت و بدون نگرانی در مورد سلامت کودک خود پشت سر بگذارید. در انتها بازهم تأکید میکنیم که بهتر است قبل از هر اقدامی با پزشک کودک خود مشورت کنید تا مطمئن شوید که غذاهای کمکی نوزاد، خطری برای او نداشته باشند. امیدواریم مطلب امروز اسپرینگ برای شما مفید بوده باشد.
